ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಸ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಭಕ್ತಿ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಸಂಕೇತ. ಬಹುತೇಕ ಹಿಂದೂ ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರತಿದಿನ ತುಳಸಿಗೆ ನೀರೆರೆದು, ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಸ್ಯವೆಂದೇ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪವಿತ್ರ ತುಳಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಯಾವುದು?ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಥನಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವೃಂದೆ ಮತ್ತು ಜಲಂಧರನ ಕಥೆ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಈ ಕಥೆಯು ಪತಿವ್ರತೆಯ ಶಕ್ತಿ, ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆ ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ತುಳಸಿಯ ಜನನದ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಥೆಗಳು
ದೇವೀ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಕಥನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ತುಳಸಿಯು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅಂಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಎಂಬ ರಾಜನ ಪತ್ನಿ ಮಾಧವಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅಂಶವು ಜನ್ಮತಾಳುತ್ತದೆ. ಆಕೆಗೆ ತುಳಸಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಭಗವಂತನ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಮಹಾವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು.
ಈ ಕಥನದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯು ಶಂಖಚೂಡ ಎಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಶಂಖಚೂಡನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪರಮಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಸುದಾಮನೆಂಬ ಗೋಪನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಂಖಚೂಡನ ಪತ್ನಿಯಾದ ತುಳಸಿಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅಪಾರ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶಂಖಚೂಡನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದಾಗ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುರಾಣದ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಷ್ಣುವು ಶಂಖಚೂಡನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ತುಳಸಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯ ತಿಳಿದ ತುಳಸಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಶಂಖಚೂಡನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ದೈವಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕೊನೆಗೆ ತುಳಸಿಯ ದೇಹವು ಪವಿತ್ರ ಗಂಡಕಿ ನದಿಯಾಗಿ, ಆಕೆಯ ಕೂದಲು ತುಳಸಿ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ದೇವೀ ಭಾಗವತದ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ತುಳಸಿಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಕಥೆಯಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಂಥನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನೇಕ ದೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಉದಯಿಸಿದವು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆನಂದಬಾಷ್ಪದ ಹನಿಗಳು ಅಮೃತಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು. ಆ ಹನಿಗಳಿಂದ ತುಳಸಿ ಸಸ್ಯವು ಉದಯಿಸಿತು ಎಂಬ ವಿವರಣೆ ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ.ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇವತೆಗಳು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ವಿಷ್ಣುವು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಆಕೆ ಆತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾದಳು ಎಂಬುದು ಈ ಕಥೆಯ ಸಾರ.
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಗೆ ಏಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ?
ತುಳಸಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಸ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ವಿಷ್ಣು, ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ ಹಾಗೂ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಎಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ತುಳಸಿ ಇಲ್ಲದೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ತುಳಸಿ ಎಲೆಯನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತಿಯ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಆಭರಣ, ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಒಂದು ತುಳಸಿ ದಳವೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಹಿಂದೂ ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಸ್ಯವನ್ನು ನೆಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ತುಳಸಿಗೆ ನೀರೆರೆದು, ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ತುಳಸಿ ಗಿಡವು ಶುಭ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ತುಳಸಿ ಗಿಡವಿರುವ ಸ್ಥಳವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ತುಳಸಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಸ್ಯವನ್ನು ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ತುಳಸಿ ವಿವಾಹದ ಹಿಂದಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ತುಳಸಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಈ ದಿನ ತುಳಸಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೈವಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದೇ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.
ತುಳಸಿ ವಿವಾಹದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ ಹಚ್ಚಿ, ಮಂಗಳ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದ ಜೊತೆಗೆ ತುಳಸಿ ಸಸ್ಯವು ತನ್ನ ಪರಂಪರಾಗತ ಔಷಧೀಯ ಬಳಕೆಯಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಮ್ಮು, ನೆಗಡಿ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಕಿರಿಕಿರಿಯಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮನೆಮದ್ದುಗಳಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ತುಳಸಿಯನ್ನೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸದೆ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ತುಳಸಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಥನಗಳಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಕೆಗೆ ದೈವಿಕ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವೃಂದೆಯ ತ್ಯಾಗದ ಕಥೆಯಾಗಲಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆನಂದಬಾಷ್ಪದಿಂದ ತುಳಸಿ ಉದಯಿಸಿದ ಕಥೆಯಾಗಲಿ, ಅವುಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾವ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿಯೇ ತುಳಸಿ ಕೇವಲ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ತುಳಸಿಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆ ಅಡಗಿದೆ.
ಸೂಚನೆ: ತುಳಸಿಯ ಜನನದ ಕುರಿತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಥನಗಳಿವೆ. ವೃಂದೆ–ಶಂಖಚೂಡನ ಕಥೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆನಂದಬಾಷ್ಪದಿಂದ ತುಳಸಿ ಉದಯಿಸಿದ ಕಥೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.













