ಬೆಂಗಳೂರು: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನಾಭರಣ, ಆಸ್ತಿ ಪತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕರ ನಂಬಿಕೆ. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಕಳುವಾದರೆ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವಾದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದೇ ಹಲವರು ಭಾವಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI) ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಾಸ್ತವವೇ ಬೇರೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎಷ್ಟು? ಕಳ್ಳತನವಾದರೆ ಸಿಗುವ ಪರಿಹಾರ ಎಷ್ಟು? ಗ್ರಾಹಕರು ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳೇನು? ಇಲ್ಲಿದೆ ವಿಸ್ತೃತ ವರದಿ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಣೆ ಯಾವಾಗ ಇರುತ್ತದೆ?
ಆರ್ಬಿಐ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಲೋಪದೋಷ ಅಥವಾ ಭದ್ರತಾ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಣೆ ಹೊರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ:
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದಲೇ ನಡೆದ ಕಳ್ಳತನ ಅಥವಾ ವಂಚನೆ
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದರೋಡೆ ಅಥವಾ ಕನ್ನಗಳ್ಳತನ
ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಲೋಪದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಬೆಂಕಿ ದುರಂತ
ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಇತರ ವೈಫಲ್ಯಗಳು
ಆದರೆ, ನಷ್ಟವಾದ ತಕ್ಷಣ ಕಳುವಾದ ಒಡವೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಗರಿಷ್ಠ ಪರಿಹಾರ ಎಷ್ಟು?
ಆರ್ಬಿಐ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಕಳುವಾದರೆ ಅಥವಾ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡುವ ಗರಿಷ್ಠ ಪರಿಹಾರವು ವಾರ್ಷಿಕ ಲಾಕರ್ ಬಾಡಿಗೆಯ 100 ಪಟ್ಟು ಮಾತ್ರ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
ನಿಮ್ಮ ಲಾಕರ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಾಡಿಗೆ ₹4,000 ಆಗಿದ್ದರೆ:
ಗರಿಷ್ಠ ಪರಿಹಾರ = ₹4,000 × 100 = ₹4,00,000 (4 ಲಕ್ಷ ರೂ.)
ನಿಮ್ಮ ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ₹10 ಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ₹20 ಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳಿದ್ದರೂ, ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಗರಿಷ್ಠ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ₹4 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಪರಿಹಾರದ ಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಲಾಕರ್ ಒಳಗೆ ಗ್ರಾಹಕರು ಏನೇನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ಇಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ವಿವರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಜೊತೆಗೆ, ಲಾಕರ್ಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವು ಕೇವಲ ‘ಸ್ಥಳದ ಬಾಡಿಗೆ’ಯೇ ಹೊರತು ‘ವಿಮಾ ಕಂತು’ (Insurance Premium) ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳಾದ ಭೂಕಂಪ, ಪ್ರವಾಹ, ಸಿಡಿಲು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹಕರ ಸ್ವಂತ ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದ ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಗ್ರಾಹಕರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸಗಳು
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ಬಳಸುವಾಗ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ:
ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಚಿನ್ನಾಭರಣ ಖರೀದಿಸಿದ ಬಿಲ್ಗಳು, ರಸೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವರದಿಗಳನ್ನು (Valuation Reports) ಜೋಪಾನವಾಗಿಡಿ.
ಸ್ಪಷ್ಟ ಫೋಟೋಗಳು: ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಆಭರಣಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ.
ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಮೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ: ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ‘ಆಭರಣ ವಿಮೆ’ (Jewellery Insurance) ಮಾಡಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಲಾಕರ್ ಕಳುವಾದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಲಾಕರ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಡವೆಗಳು ಕಳುವಾಗಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಿ:
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ: ಕೂಡಲೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ಗೆ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೂರು ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪತ್ರ (Acknowledgement) ಪಡೆಯಿರಿ.
ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿ: ಹತ್ತಿರದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಎಫ್ಐಆರ್ (FIR) ದಾಖಲಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಿ.
ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಡಿ: ಲಾಕರ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿ, ಬಾಡಿಗೆ ರಸೀದಿ, ಆಭರಣದ ಬಿಲ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ.
ಲೋಪಪಾಲಕರಿಗೆ (Ombudsman) ದೂರು: ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಭದ್ರತಾ ಲೋಪದಿಂದಲೇ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಆರ್ಬಿಐನ ‘ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಒಂಬುಡ್ಸ್ಮನ್’ಗೆ (RBI Integrated Ombudsman Scheme) ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿ ನ್ಯಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು.
