ವಿಶ್ವ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನ: ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ವಹಿಸಬಹುದಾದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ

ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ :
ಶಶಿಧರ್ ರಾವ್
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಿರಿಯ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಾರರು
ಬೆಂಗಳೂರು / ಚಿತ್ರದುರ್ಗ
ಮೊ : 91083 20131

​ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜುಲೈ 28 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ‘ವಿಶ್ವ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನ’ (World Nature Conservation Day) ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀಡಲಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ.

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಉಳಿವು ನಿಸರ್ಗದ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.
ಆದರೆ, ಮಿತಿಮೀರಿದ ನಗರೀಕರಣ, ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಮತೋಲನ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಮೂಲಕಾರಣ ಎಂದು ದೂಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ, ಅದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇಂದು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಲದ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

​ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು (Sustainability) ಸಾಧಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನವೀನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

‘ಹಸಿರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ’ (Green Technology) ಅಥವಾ ‘ಪರಿಸರ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ’ದ (Eco-Tech) ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

​1. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning):

​ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಇಂದು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ.
​ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಟ್ರ್ಯಾಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುವ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು AI ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಗಾರರ ಚಲನವಲನಗಳು, ವಾಹನಗಳ ಸದ್ದು ಅಥವಾ ಬಂದೂಕಿನ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿಯಾದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ  ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಮಾದರಿಗಳು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಊಹಿಸಬಲ್ಲವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬರಗಾಲ, ಪ್ರವಾಹ ಮುಂತಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.

​2. ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ (Satellite and Drone Technology):

​ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವರಹಿತ ವೈಮಾನಿಕ ವಾಹನಗಳು (Drones) ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿಸಿವೆ.
​ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಬಳಕೆಯ ನಿಗಾ: ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real-time) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಅಮೆಜಾನ್‌ನಂತಹ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮ ಮರ ಕಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
​ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಣ: ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಲು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಉಷ್ಣ ಸಂವೇದಕಗಳು (Thermal sensors) ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಡ್ರೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಂಕಿಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹರಡುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದು. ಬೀಜ ಬಿತ್ತನೆ (Seed Bombing): ನಿರ್ಜನ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಬೀಜದ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಎರಚುವ (Seed bombing) ಮೂಲಕ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರಣ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

​3. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಆಫ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ (IoT) ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳು:

​ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಬೆಸೆಯುವ IoT ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪರಿಸರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ವರದಾನವಾಗಿದೆ.ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ: ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ (ಪಿಎಚ್ ಮಟ್ಟ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣ) ಮತ್ತು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ (AQI) ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಳೆಯುತ್ತವೆ. ದತ್ತಾಂಶವು ಮಿತಿ ಮೀರಿದಾಗ ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
​ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕೃಷಿ (Smart Agriculture): ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ರೈತರು ಕೇವಲ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನೀರು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ನೀರಿನ ಉಳಿತಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್ಜಲ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

​4. ಬೃಹತ್ ದತ್ತಾಂಶ (Big Data) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:

​ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹವಾಮಾನ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ, ತಾಪಮಾನ, ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಾರ ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರತಿದಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಗ್ ಡೇಟಾ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ, ಪರಿಸರ ನೀತಿಗಳನ್ನು (Environmental Policies) ರೂಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಆದ್ಯತೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

​5. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Renewable Energy):

​ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ (ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ) ಬಳಕೆಯೇ ಇಂದಿನ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.
​ಸೌರ ಫಲಕಗಳ (Solar panels) ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಳ, ಪವನ ಶಕ್ತಿ (Wind energy) ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳ (Hydrogen fuel cells) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು (Carbon footprint) ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
​ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳ (EVs) ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಟರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

​6. ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Biotechnology) ಮತ್ತು ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್:

​ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಜೀನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ (Gene banking) ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಅನುಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ, ಬರಗಾಲ ನಿರೋಧಕ ಬೆಳೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
​ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ
​ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅದ್ಭುತ ಸಾಧನವಾದರೂ, ಅದರಿಂದಾಗುವ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಾವು ಎಚ್ಚರವಿರಬೇಕು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ (E-waste) ಸಮರ್ಪಕ ವಿಲೇವಾರಿ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ತಲೆನೋವಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು) ಮತ್ತೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ (Eco-friendly) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ.

​ಉಪಸಂಹಾರ

ವಿಶ್ವ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನವು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ- ಪ್ರಕೃತಿ ನಮ್ಮಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದದ್ದಲ್ಲ, ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಷ್ಟೇ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ದಂಡವಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ‘ಸಾಧನ’ (Tool) ಮಾತ್ರ. ಪರಿಸರವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನೈಜ ಬದ್ಧತೆ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮೇಳೈಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸುಂದರವಾದ, ಸಮತೋಲಿತವಾದ ಮತ್ತು ಹಸಿರಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯ.

​ಪ್ರಕೃತಿ ಉಳಿದರೆ, ನಾವು ಉಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಲಿ.