ದೆಹಲಿ: ಆಗಸ್ಟ್ 15ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಗೆ ಭಾರತ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕಿಚ್ಚು ಹೊತ್ತಿಸುವ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆ ಮೊಳಗಲಿದೆ. ಆದರೆ ಸುಮಾರು 150 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಚನೆಯಾದ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು? ಇದು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು? ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಇತಿಹಾಸ.
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಬರೆದವರು ಯಾರು?
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾದ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಅನ್ನು ಖ್ಯಾತ ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತಿ ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 150ನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 1875ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಅವರ ‘ಬಂಗದರ್ಶನ’ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
ನಂತರ 1882ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿ **‘ಆನಂದಮಠ’**ದಲ್ಲಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು 1894ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 8ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅಂದರೆ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ 1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ಕ್ಕೂ ಐದು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಅವರು ಅಗಲಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದವು.
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಎಂದರೇನು?
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ‘ತಾಯಿ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ’ ಅಥವಾ ‘ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ವಂದನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಇಲ್ಲಿ ‘ತಾಯಿ’ ಎಂದರೆ ಭಾರತಮಾತೆ ಅಥವಾ ತಾಯ್ನಾಡು.
ಗೀತೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಹಸಿರು ಹೊಲಗಳು, ನೀರಿನ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರರು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ತಾಯಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಯಷ್ಟೇ ಆಗದೆ, ಆಳವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಪಾತ್ರ
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಿಂದಲೇ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ನಂಟು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತು.
1896ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಹಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಗೀತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.
1905ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆಯ ಬಳಿಕ ನಡೆದ ಸ್ವದೇಶಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷವಾಕ್ಯವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸ್ತುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಗೀತೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. 1906ರಲ್ಲಿ ಬರಿಸಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗುವುದಕ್ಕೂ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು.
ಹೀಗೆ ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಮತ್ತು ‘ಜನ ಗಣ ಮನ’ ಒಂದೇನಾ?
ಇಲ್ಲ. ಇದು ಅನೇಕರು ಗೊಂದಲಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರ.
‘ಜನ ಗಣ ಮನ’ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾದರೆ, ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಡಾಗಿದೆ.
1950ರ ಜನವರಿ 24ರಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಡಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಜನ ಗಣ ಮನ’ವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸ್ತಬಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ರೂಪಕಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳೂ ನಡೆದಿದ್ದವು.
ಆದರೂ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಮತ್ತು ‘ಜನ ಗಣ ಮನ’ ಎರಡೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ನಿಂದ ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್ವರೆಗೆ
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ಗೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಗೀತ ರೂಪಗಳು ದೊರೆತಿವೆ.
1952ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ‘ಆನಂದ ಮಠ’ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಗೀತೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿನಿ ಸಂಗೀತದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದರು.
ನಂತರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಮತ್ತು ‘ಮಾ ತುಝೇ ಸಲಾಮ್’ ಹಾಡುಗಳು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲೂ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು.
ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿ ಬದಲಾದರೂ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ನ ಮೂಲ ಭಾವನೆ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಮೊಳಗಿತ್ತು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’
ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುವುದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ದೆಹಲಿಯ ಕೆಂಪುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಾರುವುದನ್ನೂ ಅವರು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಬರೆದ ಪದಗಳು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಮೊಳಗಿದ್ದವು.
1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 14ರಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಕಲಾಪಗಳು ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗಾಯನದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಪಂಡಿತ್ ಓಂಕಾರನಾಥ ಠಾಕೂರ್ ಅವರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಹಾಡಿದರು.
1875ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕೃತಿಯೊಂದು 2026ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿರುವುದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗೀತೆಯಲ್ಲ. ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಭಾರತೀಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ.
ವಂದೇ ಮಾತರಂ — ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ವಂದನೆ.
