ರಾಮಾಯಣ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಹನುಮಂತ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ.ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸೀತೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರೆ, ಅಣ್ಣನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಅರಮನೆಯ ಸುಖವನ್ನು ತೊರೆದು ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪತ್ನಿ, ಸೀತೆಯ ತಂಗಿ ಊರ್ಮಿಳೆ ಮಾತ್ರ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಪತಿ 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ ಊರ್ಮಿಳೆ ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದೇಕೆ? ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂಬುದು ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುವ ಸಂಗತಿ.
ಊರ್ಮಿಳೆ ಯಾರು?
ಊರ್ಮಿಳೆ ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜ ಜನಕ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಸುನಯನೆಯ ಪುತ್ರಿ. ಸೀತೆಯ ತಂಗಿಯಾದ ಆಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಳು. ರಾಮನಿಗೆ ವನವಾಸ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಸೀತೆ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ತೆರಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು. ರಾಮನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣನ ಸೇವೆಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು. ಆದರೆ ಊರ್ಮಿಳೆ ಮಾತ್ರ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಳು.
ಊರ್ಮಿಳೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಜನಪ್ರಿಯ ರಾಮಾಯಣ ಕಥನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅಣ್ಣ ರಾಮ ಮತ್ತು ಅತ್ತಿಗೆ ಸೀತೆಯ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಕಾಡಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಆಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದಶರಥನ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಲು, ಅರಮನೆಯ ಹಿರಿಯರ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲು ಊರ್ಮಿಳೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಳು. ಪತಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಆಕೆ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸೆಗಿಂತ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಈ ಕಥನಗಳ ಸಾರ.ಆದರೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪತ್ನಿ ಎಂಬ ಪರಿಚಯದ ಹೊರತಾಗಿ, ಆಕೆ 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆಯ ವನವಾಸದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಣೆಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಮಾಯಣ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
14 ವರ್ಷ ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದಳೇ ಊರ್ಮಿಳೆ?
ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಥೆಯೆಂದರೆ ‘ಊರ್ಮಿಳಾ ನಿದ್ರೆ’. ಜನಪದ ರಾಮಾಯಣದ ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕಾಯಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿದ್ರಾದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬಾರದಂತೆ ವರ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನೆಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮದಂತೆ ಒಬ್ಬರ ನಿದ್ರೆಯ ಹೊಣೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹೊರಬೇಕೆಂದು ನಿದ್ರಾದೇವಿ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಊರ್ಮಿಳೆ ಆತನ ಪಾಲಿನ ನಿದ್ರೆಯನ್ನೂ ತಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು ಎಂಬುದು ಈ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಸಾರ. ಹೀಗಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು 14 ವರ್ಷ ನಿದ್ರಿಸದೆ ರಾಮನ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಕೆಲವು ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಊರ್ಮಿಳೆ 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿದಳು ಎಂದೂ, ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮರಳಿದ ಬಳಿಕ ಆಕೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಳು ಎಂದೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ‘ಊರ್ಮಿಳಾ ನಿದ್ರೆ’ ಪ್ರಸಂಗವು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಮೂಲ ನಿರೂಪಣೆಯ ಭಾಗವಲ್ಲ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಜನಪದ ರಾಮಾಯಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಥನವಾಗಿದೆ.
ಊರ್ಮಿಳೆಯ ತ್ಯಾಗವೂ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ!
ಸೀತೆಗೆ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಊರ್ಮಿಳೆಗೆ ಪತಿಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಪತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡ ಆಕೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹಲವು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಮನು 14 ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಊರ್ಮಿಳೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಭೇಟಿಯಾದನು. ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಊರ್ಮಿಳೆಯೂ ಭಾಗಿಯಾದಳು ಎಂಬುದು ನಂತರದ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಮಾಯಣದ ಮುಖ್ಯ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗದ ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಬದುಕು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕಾಡಿಗೆ ತೆರಳಿ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುವುದಷ್ಟೇ ತ್ಯಾಗವಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರುವುದೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವನವಾಸವೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಕಥೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
