ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದರೆ ಜೈಲು ಖಚಿತವೇ? ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ

ಇಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಇನ್ನೂ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ, ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವರು ಚೆಕ್ ಮೂಲಕ ಹಣದ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ನೀಡಿದ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆಯಾಗದೆ ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು.ಹಾಗಾದರೆ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಕುರಿತು ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಚೆಕ್ ಅನ್ನು ಹಣದ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ‘ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು Negotiable Instruments Act, 1881ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 138ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.

ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ ಯಾರನ್ನೂ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ,
ಗರಿಷ್ಠ 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ,
ಚೆಕ್ ಮೊತ್ತದ ಎರಡರಷ್ಟು ದಂಡ,
ಅಥವಾ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡ ಎರಡನ್ನೂ ವಿಧಿಸಬಹುದು.
ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ.

ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ಬಳಿಕ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
1. ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್:
ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆದ ಬಳಿಕ ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಕೀಲರ ಮೂಲಕ ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು.
2. 15 ದಿನಗಳ ಅವಕಾಶ:
ನೋಟಿಸ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ:
ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕರಣ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವಾಗ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು?
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಹಾಗೂ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸದಿದ್ದರೆ ಕೋರ್ಟ್ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಾಳಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.

ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೊರಗೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಲವು ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯ ಎಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಪರಾಧವೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಚೆಕ್ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಹಣ ಲಭ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.