ಹಿಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಮಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದಿರುವವು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು. “ಜ್ಯೋತಿ” ಎಂದರೆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ, “ಲಿಂಗ” ಎಂದರೆ ಶಿವನ ರೂಪ. ಶಿವನು ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ಸ್ಥಳಗಳೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಭಕ್ತರ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ನಡುವೆ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬ ವಿವಾದ ನಡೆದಾಗ ಶಿವನು ಅನಂತ ಜ್ಯೋತಿಯ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಆ ಜ್ಯೋತಿಯ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಇಬ್ಬರೂ ವಿಫಲರಾದರು. ಇದೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಶಿವಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳಗಳು
1. ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Somnath Temple
ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೊದಲ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ದಾಳಿಗಳ ಬಳಿಕವೂ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
2. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Mallikarjuna Jyotirlinga
ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಶೈಲದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
3. ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Mahakaleshwar Jyotirlinga
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಕಾಲನಾಥನ ರೂಪದ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
4. ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Omkareshwar Jyotirlinga
ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ “ಓಂ” ಆಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
5. ಕೇದಾರನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Kedarnath Temple
ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಚಾರ್ ಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
6. ಭೀಮಶಂಕರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Bhimashankar Temple
ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
7. ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Kashi Vishwanath Temple
ವಾರಾಣಸಿಯ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
8. ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Trimbakeshwar Temple
ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
9. ವೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Baidyanath Jyotirlinga
ಶಿವನು ವೈದ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟ ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ
ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
10. ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Nageshwar Jyotirlinga
ದ್ವಾರಕೆಯ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಾಗರಕ್ಷಕ ಶಿವನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
11. ರಾಮೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Ramanathaswamy Temple
ಶ್ರೀರಾಮನು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ರಾಮೇಶ್ವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
12. ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
Grishneshwar Jyotirlinga
ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ 12ನೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪಾಪ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಪ್ರತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪುರಾಣ ಕಥೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಈ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಏಕತೆಯನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
