ಮನೆಯ ಗೋಡೆ, ಅಂಗಳ ಅಥವಾ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವೆಗಳು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಆಗಾಗ ಗಮನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಎಷ್ಟೇ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಎದುರಾದರೂ ದಾರಿ ತಪ್ಪದೆ ಒಂದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಅವುಗಳ ಶಿಸ್ತು ಹಲವರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸಂಚಾರದ ಹಿಂದೆ ಅವುಗಳ ಕಣ್ಣಿನ ಶಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇರುವೆಗಳು ‘ಫೆರೋಮೋನ್’ (Pheromone) ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಈ ಕೀಟಗಳು ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯ ಸಂಕೇತಗಳಿಗಿಂತ ವಾಸನೆಯ ಮೂಲಕವೇ ತಮ್ಮ ಸಹಚರರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ಸ್ಕೌಟ್ ಇರುವೆ ಆಹಾರ ಹುಡುಕಲು ಗೂಡಿನಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಸಿಕ್ಕ ಬಳಿಕ ಗೂಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಅದು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಫೆರೋಮೋನ್ ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಆಹಾರ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಗೂಡಿನವರೆಗೆ ಒಂದು ಅದೃಶ್ಯ ವಾಸನೆಯ ಹಾದಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಗೂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಇರುವೆಗಳು ತಮ್ಮ **ಆಂಟೆನಾ (ಕೊಂಡಿ)**ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದೇ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಆಹಾರದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವು ಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅಲೆದಾಡುವ ಬದಲು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಏಕೆ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ?
ಆಹಾರ ತಂದುಕೊಡುವ ಇರುವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಹೊರಡುವ ಇರುವೆಗಳು ಕೂಡ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಫೆರೋಮೋನ್ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಆ ಮಾರ್ಗದ ವಾಸನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇರುವೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸನೆ ಇರುವ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಇರುವೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ನಮಗೆ ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲಿನಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ವೇಳೆ ಇರುವೆಗಳು ಎದುರಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಇರುವೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಂಟೆನಾಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇದು ಅವುಗಳ ಸಂವಹನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.ಈ ಸ್ಪರ್ಶದ ಮೂಲಕ ಎದುರಿನ ಇರುವೆ ತಮ್ಮದೇ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆಯೇ, ಆಹಾರ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಮುಂದೆ ಅಪಾಯವಿದೆಯೇ, ಯಾವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂಬಂತಹ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾದರೂ, ಇರುವೆಗಳು ಫೆರೋಮೋನ್ ಮತ್ತು ಆಂಟೆನಾಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವು ದಾರಿ ತಪ್ಪದೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಅಧ್ಯಯನದ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
