ಶ್ರೀ ಗುರು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟನಾಥರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. 1595ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವರು 1671ರಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಚಾಲೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಇಂದಿನ ಮಂತ್ರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೃಂದಾವನಸ್ಥರಾದರು ಎಂಬುದು ರಾಯರ ಆರಾಧಕರ ನಂಬಿಕೆ. ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬೃಂದಾವನಸ್ಥರಾದರು ಎಂದು ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ಬೃಂದಾವನ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.
ರಾಯರ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಏಕಶಿಲಾ ಬೃಂದಾವನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೃಂದಾವನ. ಕೃಷ್ಣಶಿಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಶಿಲೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಮಾಧವರಂ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ತರಲಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅರಣ್ಯವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಯರು ಈ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅದೋನಿ ನವಾಬನ ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದ ವೆಂಕಣ್ಣನ ಮೂಲಕ ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ಬೃಂದಾವನದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 713 ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ರಾಯರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಂದಾವನ
ಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯ ವಿವರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಯರ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
1. ಕೆಳಭಾಗ – ಒಂಬತ್ತು ಉಪಭಾಗಗಳ ಪ್ರತೀಕ
ಕೂರ್ಮಾಸನದಿಂದ ವಸ್ತ್ರ ಉಡಿಸುವ ಸ್ಥಳದವರೆಗೆ ಇರುವ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಮಪುರುಷ, ಆಧಾರರೂಪಿಣಿ ಶಕ್ತಿ, ವಿಷ್ಣು ಕೂರ್ಮ, ವಾಯು ಕೂರ್ಮ, ಆದಿಶೇಷ, ಭೂಮಿ, ಕ್ಷೀರಸಾಗರ, ಶ್ವೇತದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ರಮಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಮಧ್ಯಭಾಗ – ಮಂಟಪದ ಪ್ರತೀಕ
ಬೃಂದಾವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಮಂಟಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಯರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಭ್ರಾತಧಾರಿಣೀ ವಿಮಲಾ ಆತ್ಮಾ, ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹಾ ಎಂಬ ಪ್ರತೀಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಯಮ, ಇಂದ್ರ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಪೀಠದ ಕಾಲು, ಗರುಡ ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇವತಾ ಪ್ರತೀಕಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಮೇಲ್ಭಾಗ – ಆರು ಊರ್ಧ್ವಲೋಕಗಳ ಪ್ರತೀಕ
ಬೃಂದಾವನದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಭೂಲೋಕದ ಮೇಲಿರುವ ಭುವರ್ಲೋಕ, ಸ್ವರ್ಲೋಕ, ಮಹರ್ಲೋಕ, ಜನೋಲೋಕ, ತಪೋಲೋಕ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯಲೋಕಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. ರಾಯರು ಸತ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಂತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೂ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವ, ನಾರಾಯಣ, ಕೇಶವ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಕೃಷ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ದೇವತಾ ರೂಪಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಿದ್ದು, ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರುಣೀ, ಅನಂತ, ಭೂದೇವಿ, ಶ್ರೀದೇವಿ, ಗರುಡ, ಸೌಪರ್ಣೀ, ಭೂಃ, ಶ್ರೀಃ, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ದೇವತಾ ಪ್ರತೀಕಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಯರ ಬೃಂದಾವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ದೈವಿಕ ತತ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಿವಾರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮಾಧಿ ರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರತಿರೂಪ ಹಾಗೂ ಹರಿಮಂದಿರ ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.ದಾಸರ ಪದದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಯರ ಬೃಂದಾವನದ ದೈವಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿವಾರ ದೇವತೆಗಳು ರಾಯರ ಬೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಬೃಂದಾವನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕೇವಲ ಆರಾಧನೆಯ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
