ದಸರಾ ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬಗಳ ನಡುವೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಟಿದೆ. ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಜಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ದಿನ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಇನ್ನು ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ 14 ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತಾಮಾತೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದ ಸಂಭ್ರಮದ ನೆನಪು. ಈ ಎರಡು ಹಬ್ಬಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೂ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ರಾವಣನ ಸಂಹಾರದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಆಗಮನದವರೆಗೆ
ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಲಂಕೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದ ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಶ್ರೀರಾಮ ಯುದ್ಧ ಸಾರುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತ, ಸುಗ್ರೀವ ಹಾಗೂ ವಾನರ ಸೇನೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಲಂಕೆಗೆ ತೆರಳಿದ ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನ ಸಂಹಾರದ ವಿಜಯವನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿ ಅಥವಾ ದಸರಾ ಹಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಲಂಕೆಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ವಹಿಸಿ, ಸೀತಾಮಾತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ವಿವರವಿದೆ. 14 ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಭರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಥನ.
ದಸರಾ ಬಳಿಕ 20 ದಿನಗಳಿಗೇ ದೀಪಾವಳಿ ಏಕೆ?
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾವಣನ ಸಂಹಾರದ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಲು 20 ದಿನಗಳು ಕಳೆದವು. ಅಂದರೆ ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಬಳಿಕ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಗಮನದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನರು ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಾಪಸಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎರಡು ಹಬ್ಬಗಳು ಸಾರುವ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ!
ದಸರಾ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರಿದರೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಸರಾ ರಾವಣನ ಸಂಹಾರದ ನೆನಪಾದರೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಎರಡೂ ಹಬ್ಬಗಳು ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ.ಆದರೆ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮನ ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಾಪಸಾತಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾರಂಪರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
