1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಹುದಿನಗಳ ಕನಸು ನನಸಾಗಿತ್ತು. ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರು. ಆದರೆ ಅಂದು ಇಂದಿನಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ಧ್ವಜಗಳು, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಹೇಗಿತ್ತು? ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಯಾರು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಇತಿಹಾಸ.
1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ಕನ್ನಡಿಗರ ಕನಸು ನನಸಾದ ದಿನ.ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ನಂತರವೂ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಒಂದೇ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದರು.ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ ರಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಧಾರವಾಡದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಘ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಹಾಗೂ ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾವ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಯಕರು ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿದ್ದರು.
ಕೊನೆಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್‌ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನ್ವಯ 1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ವಿಶಾಲ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉದಯದ ದಿನವಾಗಿದೆ.1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಿತು. ವಿಶಾಲ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಂಪುಟದ ಸದಸ್ಯರು ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ ನಡೆಯಿತು. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ. ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ನೂತನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡಿಗರ ಏಕೀಕರಣದ ಕನಸು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿತು.
ಇಂದಿನಂತೆ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 1957ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯ ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಬಂದಾಗ ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಾಗಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಲೇಖನವೊಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದ ಟಿ.ಎಸ್. ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುಂದಾದರು. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಗತಿ ಸಂಪಾದಕ ಎನ್. ಹೊಸಾಳಿ, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಸಂಪಾದಕ ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಮೂರ್ತಿ, ಎಂ.ಎಸ್. ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 1957ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಸಮಾರಂಭದ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ವರದಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.
1958ರಿಂದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುವಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೂ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.1960ರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗಾರರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.
1956ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದಾದರೂ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ‘ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಜನರು ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ‘ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿರಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಕೊನೆಗೆ ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1973ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 1 ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವಾಗಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಇಂದು ನವೆಂಬರ್ 1 ಬಂತೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ಬಾವುಟಗಳು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತವೆ. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಹಾಡುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಕನ್ನಡಪರ ಘೋಷಣೆಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ನುಡಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಾಧಕರಿಗೆ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಹಿಂದೆ ನೂರಾರು ಕನ್ನಡ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪರಿಶ್ರಮ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ದಶಕಗಳ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. 1956ರ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪಯಣ 1957ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ರೂಪ ಪಡೆದು, 1958ರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
ಅಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
