ದೆಹಲಿ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್. 20: ನಮ್ಮ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿರುವ 100 ಅಥವಾ 500 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವು ಅವುಗಳ ಮುಖಬೆಲೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ.
ವಿವಿಧ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, 10 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಕೇವಲ 96 ಪೈಸೆ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, 20 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವು 10 ರೂಪಾಯಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ 95 ಪೈಸೆ ತಗಲುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು 50 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಒಂದು ನೋಟು ತಯಾರಿಸಲು 1 ರೂಪಾಯಿ 13 ಪೈಸೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.
ದೊಡ್ಡ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಪೈಕಿ 100 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿಗೆ 1 ರೂಪಾಯಿ 77 ಪೈಸೆ ಖರ್ಚಾದರೆ, 200 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿಗೆ 2 ರೂಪಾಯಿ 37 ಪೈಸೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನೋಟಾದ 500 ರೂಪಾಯಿ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ ಕೇವಲ 2 ರೂಪಾಯಿ 29 ಪೈಸೆ ಮಾತ್ರ. 200 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 500 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವೇ ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಈ ರೀತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ‘ಸ್ವದೇಶಿ ಉತ್ಪಾದನೆ’ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕರೆನ್ಸಿ ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಈಗ ದೇಶೀಯವಾಗಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ನೋಟಿನ ಸರಾಸರಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ.
ದೊಡ್ಡ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರ್ ಬದಲಾಗುವ ಎಳೆಗಳು, ವಾಟರ್ಮಾರ್ಕ್, ಭದ್ರತಾ ಫೈಬರ್ಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಹೀನರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಪರ್ಶ ಚಿಹ್ನೆಗಳಂತಹ ಹಲವು ಹಂತಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಜೆಟ್ ಸಣ್ಣ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇವಲ 2 ರೂಪಾಯಿ 29 ಪೈಸೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ 500 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ನೋಟಿನ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೂ ಅದರ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೂ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿ, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬಲವೇ ಆ ನೋಟಿನ ನೈಜ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
