ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದ ನ್ಯಾಯದೇವತೆ ಈಗ ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಳಾ?; ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಯ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯ

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಡಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಹಿಳೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ  ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈಕೆಯನ್ನು “ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆ” ಅಥವಾ “ಲೇಡಿ ಜಸ್ಟಿಸ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ವಿಶ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ರೂಪಕ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಯ ಅರ್ಥವೇನು?
ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರವಲ್ಲ. ಅದು ನ್ಯಾಯದ ಮೂಲ ತತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಎಂದರೆ:
ನ್ಯಾಯ ನೀಡುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ವರ್ಗ, ಲಿಂಗ, ಅಧಿಕಾರ, ಹಣ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.
ನ್ಯಾಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು.
ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಬೇಕು.
ಇದನ್ನೇ “Blind Justice” ಅಂದರೆ “ಕುರುಡು ನ್ಯಾಯ” ಎಂಬ ತತ್ವವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಇತಿಹಾಸ
ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಮೂಲ ರೋಮನ್ ಹಾಗೂ ಗ್ರೀಕ್ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರೀಕರ “ಥೆಮಿಸ್” ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ “ಜಸ್ಟಿಟಿಯಾ” ದೇವಿಯರ ರೂಪವೇ ನಂತರ ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು.
ಆದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲೇ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. 15ನೇ ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ಅದು ನ್ಯಾಯದ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.

ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ತಕ್ಕಡಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯ ಅರ್ಥ
ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ತಕ್ಕಡಿ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ತೂಗಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಕತ್ತಿ ನ್ಯಾಯದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪಿನ ಅಂತಿಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತವೇ ಕತ್ತಿ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ವಿವಾದ ಯಾಕೆ?
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲದ ರೂಪಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ:
ಇಂದಿನ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ “ಕುರುಡಾಗಿ” ಇರಬಾರದು.
ಸಮಾಜದ ಅಸಮಾನತೆ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳನ್ನು “ಕಂಡು” ನ್ಯಾಯ ನೀಡಬೇಕು.
ನ್ಯಾಯವು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಪುಸ್ತಕದ ಆಧಾರದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೂ ಇರಬೇಕು.
ಇನ್ನೊಂದು ವಲಯದವರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ:
ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ನ್ಯಾಯದ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಯಾರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೂ ಒಳಗಾಗದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಇದು ಶತಮಾನಗಳ ನ್ಯಾಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕ.

ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆಯೇ?
ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದೇಶವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ “ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ” ಎಂಬ ಆದೇಶ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಹೊಸ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಥವಾ ಚರ್ಚೆಗಳ ಕಾರಣ ಈ ವಿಷಯ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ “ನ್ಯಾಯ ದೇವತೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ” ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ನ್ಯಾಯದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಅದರ ರೂಪಕಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.

ನ್ಯಾಯದ ಸಂಕೇತ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?
ಸಮಾಜ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನ್ಯಾಯದ ಅರ್ಥದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವರು “ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ನ್ಯಾಯ”ಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಅಗತ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು “ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ”ಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ — ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಇರದಿರಲಿ, ನ್ಯಾಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ದೊರಕಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೂಲ ತತ್ವವಾಗಿದೆ.