ದೀಪಾವಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬದಂದೇ ನಡೆದಿತ್ತು ಕರಾಳ ಘಟನೆ; ಇಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಫಿರಂಗಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಉಡಾಯಿಸಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು!

ದೀಪಾವಳಿ ಬಂತೆಂದರೆ ಸಾಕು, ದೇಶಕ್ಕೆ ದೇಶವೇ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಿಂದೇಳುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಣತೆ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದು ಮನೆ, ಕಟ್ಟಡ, ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ವಿನಿಮಯ, ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು, ದೀಪಗಳ ಸಾಲು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದೀಪಾವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿಹಾಕಿದಾಗ, 1857ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಂದು ನಡೆದ ಭೀಕರ ಹಾಗೂ ಕರಾಳ ಘಟನೆಯೊಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇಶದ ಬಹುಭಾಗ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಫಿರಂಗಿಯ ನಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಯಾಗದ ಈ ಘಟನೆ ಇಂದಿಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

1857ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಂದು ಏನಾಗಿತ್ತು?
1857ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಮೊದಲ ದಿನದ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಗರದ ಎಸ್ಪ್ಲನೇಡ್ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಯಾನಕ ದೃಶ್ಯವೊಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಾದ ಮರೀನ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನ ಡ್ರಿಲ್ ಹವಾಲ್ದಾರ್ ಸಯ್ಯದ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು 10ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಾಳುಪಡೆಯ ಸೈನಿಕ ಮಂಗಲ್ ಗುಡ್ಡರಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಫಿರಂಗಿಯ ನಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಉಡಾಯಿಸಿದ್ದರು.
ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ‘ಕ್ಯಾನನ್‌ನಿಂದ ಉಡಾಯಿಸುವುದು’ (Blowing from guns) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಫಿರಂಗಿಯ ಬಾಯಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಇಂತಹ ಕ್ರೂರ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಎಸ್ಪ್ಲನೇಡ್ ಪ್ರದೇಶವು ಇಂದಿನ ಮುಂಬೈನ ಆಜಾದ್ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವು ಮೈದಾನಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಇಂದು ಆಜಾದ್ ಮೈದಾನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

1857ರ ಮೇ 10ರಂದು ಮೀರತ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಅವರು ದೆಹಲಿಗೆ ತೆರಳಿ ಮೊಘಲ್ ದೊರೆ ಬಹದ್ದೂರ್ ಷಾ ಜಫರ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ನಾಯಕನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಕಾನ್ಪುರ, ಲಖನೌ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ತೀವ್ರ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರೂ ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೈಮೀರಿ ಹೋಗಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಮುಂಬೈ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಗಾ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೈನಿಕರ ಚಲನವಲನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯದ ಸಂಚಿನ ಸುಳಿವು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಫೋರ್ಜೆಟ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ. ಆತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ವೇಷ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಗರದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ.
ಫೋರ್ಜೆಟ್ ತನ್ನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು 1877ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ಅವರ್ ರಿಯಲ್ ಡೇಂಜರ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (Our Real Danger in India) ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. 1857ರ ಬಂಡಾಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಭಯ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನದ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರವಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಚು ರೂಪಿಸುವವರನ್ನು ಬೆದರಿಸಲು ಫೋರ್ಜೆಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಕಚೇರಿಯ ಆವರಣದಲ್ಲೇ ಗಲ್ಲುಗಂಬವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ. ವೇಷ ಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಜನರ ನಡುವೆ ಬೆರೆತು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಆತನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಫೋರ್ಜೆಟ್‌ಗೆ ಧೋಬಿ ತಲಾವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸೋನಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಗಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಎಂಬುವವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ರಹಸ್ಯ ಸಭೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಸೈನಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಗುಂಗಾ ಪ್ರಸಾದ್‌ನಿಂದ ಹಣದ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಫೋರ್ಜೆಟ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.ನಂತರ ಆತ ವೇಷ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಂಗಾ ಪ್ರಸಾದ್‌ನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ, ಸೈನಿಕರ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಆಲಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಫೋರ್ಜೆಟ್‌ನ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೀಪಾವಳಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಎಬ್ಬಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಳಿಕ ಪುಣೆಯತ್ತ ತೆರಳಿ ನಾನಾ ಸಾಹೇಬ್ ಅವರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಪೇಶ್ವೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವುದು ಸಂಚಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಫೋರ್ಜೆಟ್ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಂಬಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆತ ಮೇಜರ್ ಬ್ಯಾರೋ ಅವರನ್ನು ವೇಷ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಇಬ್ಬರೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸಭೆಯ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮೇಜರ್ ಬ್ಯಾರೋಗೆ ಸಂಚಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಶಾರ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು.

ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3ರಂದು ಸೋನಾಪುರದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಸಯ್ಯದ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಮಂಗಲ್ ಗುಡ್ಡರಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13ರಂದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ಅಂದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಂದು ಅವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲಾಳುಪಡೆ, ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ ಪಡೆ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಸಶಸ್ತ್ರ ನಾವಿಕರನ್ನು ಮೈದಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಗಲಭೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಾವಿರಾರು ಭಾರತೀಯರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸೇರಿದ್ದರು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅವರನ್ನು ಫಿರಂಗಿಯ ನಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಫೋರ್ಜೆಟ್‌ನ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಂಚಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಇತರ ಆರು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಗಡಿಪಾರು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

1857ರ ಬಂಡಾಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅನುಮಾನ ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಬೈನ ಖ್ಯಾತ ಉದ್ಯಮಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಸೇವಕರಾಗಿದ್ದ ಜಗನ್ನಾಥ್ ಶಂಕರಶೆಟ್ ಅವರ ಮೇಲೂ ಕೆಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬಂದಿತ್ತು.
ಎಸ್.ಎಂ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಅವರು 1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ದಿ ಬಾಂಬೆ ಸಿಟಿ ಪೊಲೀಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸ್ಕೆಚ್, 1672-1916’ (The Bombay City Police: A Historical Sketch, 1672-1916) ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನ ಗವರ್ನರ್ ಲಾರ್ಡ್ ಎಲ್ಫಿನ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಈ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಫೋರ್ಜೆಟ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ ಫೋರ್ಜೆಟ್, ಶಂಕರಶೆಟ್ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

1857ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಂದು ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಫಿರಂಗಿಯಿಂದ ಉಡಾಯಿಸಿದ ಸ್ಥಳವು ಇಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕರಾಳ ನೆನಪನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ. ಈ ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಆಜಾದ್ ಮೈದಾನದ ಸಮೀಪ ‘ಅಮರ್ ಜವಾನ್ ಜ್ಯೋತಿ’ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ ಸಯ್ಯದ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಮಂಗಲ್ ಗಡಿಯಾ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು, ಸಂತೋಷ, ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತ. ಆದರೆ ಇದೇ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟದ ಸಂಚಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂಬ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಇತಿಹಾಸದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಿನ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಈ ಕರಾಳ ನೆನಪು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯರು ನೀಡಿದ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ದಮನಕಾರಿ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರ: 2026ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿ ಈ ಘಟನೆಯ ದಿನಾಂಕ, ಸೈನಿಕರ ಹೆಸರು, ವಿಚಾರಣೆ, ಫೋರ್ಜೆಟ್‌ನ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರಕದ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಎಸ್.ಎಂ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಅವರ 1923ರ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಫೋರ್ಜೆಟ್ ಅವರ 1877ರ ಕೃತಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ.