ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆ ಮಾಡಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕೇಸರಿ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರದ ಇತಿಹಾಸವೇನು? ಅದರಲ್ಲಿರುವ 24 ಗೆರೆಗಳ ಮಹತ್ವವೇನು? ಚರಕದ ಬದಲಿಗೆ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು? ಎಂಬ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳು ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆ 1947ರ ಜುಲೈ 22ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಧ್ವಜದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಚರಕದ ಬದಲಿಗೆ ಸಾರನಾಥದ ಅಶೋಕ ಸಿಂಹಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮಚಕ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವು ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯ, ನಿರಂತರ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೇಶವು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚರಕವು ಸ್ವದೇಶಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಳವಳಿಗಿಂತಲೂ ಇಡೀ ದೇಶದ ಶಾಶ್ವತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಅಶೋಕ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 24 ಗೆರೆಗಳು (Spokes) ಇವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧರ್ಮಚಕ್ರದ 24 ತತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ 24 ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಧರ್ಮ, ನೀತಿ, ಕರ್ತವ್ಯ, ಶಿಸ್ತು, ನ್ಯಾಯ, ಸಹನೆ, ದಯೆ, ಸೇವೆ, ಸಮಾನತೆ, ಅಹಿಂಸೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಧೈರ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ 24 ಗೆರೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 24 ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ವಿವರಣೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಾರನಾಥದ ಅಶೋಕ ಸಿಂಹಸ್ತಂಭದ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ
ಅಶೋಕ ಚಕ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಚಕ್ರದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾರನಾಥದಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕನ ಸಿಂಹಸ್ತಂಭವು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನಕ್ಕೂ ಮೂಲವಾಗಿದೆ..
‘ಧರ್ಮಚಕ್ರ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಸದಾ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜದ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂದೇಶ
🟧 ಕೇಸರಿ: ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತ.
⬜ ಬಿಳಿ: ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಸಂಕೇತ.
🟩 ಹಸಿರು: ಸಮೃದ್ಧಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತ.
🔵 ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ: ಧರ್ಮ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಗತಿಯ ಸಂಕೇತ.
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಿಂಗಾಳಿ ವೆಂಕಯ್ಯ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜದ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲದ ಅನುಪಾತ 3:2 ಆಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವು 24 ಸಮಾನ ಅಂತರದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಬಣ್ಣ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನೀಲಿಯಾಗಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಕೇವಲ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಣ್ಣವೂ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವೂ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಧರ್ಮ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಗತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ.
