ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಯುದ್ಧ: ಸೈಬರ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕರೆ

ಶಶಿಧರ್ ರಾವ್
• ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಿರಿಯ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರು.
• ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನವೋದ್ಯಮ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೋವೇಷನ್ ತಜ್ಞರು.
ಬೆಂಗಳೂರು / ಚಿತ್ರದುರ್ಗ
📞 9108320131

ಸುದ್ದಿಒನ್

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ಜಲ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ನಂತರ ಇದೀಗ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಐದನೇ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಯಾಮವಾಗಿ ‘ಸೈಬರ್ ಪ್ರಪಂಚ’ (Cyber Space) ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮಾಡುವ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಂತ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಅಗೋಚರ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಶತ್ರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಸಪ್ಲೈಚೈನ್, ಶಸ್ತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಾಹಿತಿ – ಪ್ರಸಾರ, ಅಣುಶಕ್ತಿ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಕಮಾಂಡ್, ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ‘ಸೈಬರ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್’ (Cyber Warfare) ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಯುಪಿಐ (UPI), ಆಧಾರ್‌ನಂತಹ ಬೃಹತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತಕ್ಕೆ, ಈ ಅಗೋಚರ ಸಮರವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.

​ಭಾರತ ವಿರೋಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ‘ಸ್ಟೇಟ್-ಸ್ಪಾನ್ಸರ್ಡ್’ (State-sponsored) ಸೈಬರ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಭಾರತವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೇನೆಯಷ್ಟೇ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಸೈಬರ್ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಿದೆ.
ಈ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

_​೧. ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆಗಳು (Role of the Government)_

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಛತ್ರಪತಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭದ್ರತಾ ನೀತಿಗಳ ರಚನೆ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಾಗಿವೆ.
​ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ನೀತಿ: ಭಾರತವು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ನೀತಿ’ಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಸೈಬರ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ‘ಯುದ್ಧದ ಕೃತ್ಯ’ (Act of War) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು (Rules of Engagement) ಇದರಲ್ಲಿರಬೇಕು.

​ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆ (Critical Infrastructure Protection):
ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್‌ಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರೈಲ್ವೆ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಸೇನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ / ದೂರವಾಣಿ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸ್ಥಳಗಳು, ಆಧಾರ್ ನಂತಹ ಇಂಟೆಗ್ರೇಟೆಡ್ ಮಾಹಿತಿ / ದತ್ತಾಂಶದ ಸರ್ವರ್’ಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಾವರಗಳು ಸೈಬರ್ ದಾಳಿಕೋರರ ಮೊದಲ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ.
ಇವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ NCIIPC (National Critical Information Infrastructure Protection Centre) ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.

​ಸಕ್ರಿಯ ‘ಸೈಬರ್ ಕಮಾಂಡ್’ ಸ್ಥಾಪನೆ:
ತ್ರಿವಿಧ ಪಡೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ರಕ್ಷಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸೈಬರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು (Offensive Cyber Operations) ನಡೆಸಲು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ‘ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸೈಬರ್ ಏಜೆನ್ಸಿ’ಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ‘ಸೈಬರ್ ಕಮಾಂಡ್’ ಆಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಬೇಕು.
​ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ರಚನೆ: ಸೈಬರ್ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಗಡಿಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಪ್ತಚರ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಸ್ತಾಂತರ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಸೈಬರ್ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು.

​ಮಾಹಿತಿ ಯುದ್ಧದ (Information Warfare) ನಿಗ್ರಹ:
ಶತ್ರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಹರಡಿ ದೇಶದೊಳಗೆ ಆಂತರಿಕ ಗಲಭೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ‘ಸೈಕಲಾಜಿಕಲ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್’ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು.

_​೨. ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಐಟಿ ವಲಯದ ಕರ್ತವ್ಯ (Role of Technologists & IT Sector)_

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಭೆ ಕೇವಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರಫ್ತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ದೇಶದ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ.

​ಸ್ವದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (Atmanirbhar in Tech):
ನಾವು ಬಳಸುವ ಬಹುಪಾಲು ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ (ರೌಟರ್‌ಗಳು, ಸರ್ವರ್‌ಗಳು, ಚಿಪ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶತ್ರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ‘ಬ್ಯಾಕ್ ಡೋರ್’ (Backdoors) ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವದೇಶಿ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು, ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

​ಶೂನ್ಯ-ನಂಬಿಕೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು (Zero-Trust Architecture):
ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಐಟಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ ತಂತ್ರಜ್ಞರು “ಯಾರನ್ನೂ ಕುರುಡಾಗಿ ನಂಬಬೇಡಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ” (Never blindly trust, always verify) ಎಂಬ ಝೀರೋ-ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು.

​ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಮತ್ತು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಬಳಕೆ:
ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸೈಬರ್ ದಾಳಿಗಳು ಎಐ (AI) ಚಾಲಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ‘ಬೆದರಿಕೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ (Threat Detection Systems) ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ವಾಂಟಮ್-ಸುರಕ್ಷಿತ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ (Quantum-safe encryption) ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು.

​ನೈತಿಕ ಹ್ಯಾಕರ್‌ಗಳ ಸೇನೆ (Army of Ethical Hackers):
ತಂತ್ರಜ್ಞರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಲೋಪಗಳನ್ನು (Vulnerabilities) ಶತ್ರುಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಸರಿಪಡಿಸುವ ‘ಬಗ್ ಬೌಂಟಿ’ (Bug Bounty) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

_​೩. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ (Duties of the Citizens)_

​ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾತಿದೆ: “ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಕೊಂಡಿ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ” (Humans are the weakest link). ಎಷ್ಟೇ ಬಲಿಷ್ಠ ಫೈರ್‌ವಾಲ್ ಇದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕನ ಸಣ್ಣ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಇಡೀ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಕುತ್ತು ತರಬಲ್ಲದು.

​ಸೈಬರ್ ನೈರ್ಮಲ್ಯ (Cyber Hygiene):
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬಲವಾದ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ, ದ್ವಿ ಹಂತದ / ಬಹು ಹಂತಗಳ ದೃಢೀಕರಣ (Two-Factor / Multi factor Authentication – 2FA) ಅಳವಡಿಕೆ, ಮತ್ತು ಪೈರೇಟೆಡ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

​ಫಿಶಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು:
ಅಪರಿಚಿತ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಆಮಿಷವೊಡ್ಡುವ ಇಮೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದಿರುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಶತ್ರುಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲು ಇದೇ ‘ಫಿಶಿಂಗ್’ (Phishing/Spear Phishing) ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

​ವದಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪಗಾಂಡಾಗೆ ಬಲಿಯಾಗದಿರುವುದು:
ಆಧುನಿಕ ಸೈಬರ್ ಯುದ್ಧವು ಕೇವಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಅಥವಾ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಚೋದನಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು (Fake News/Deepfakes) ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಹಂಚಬಾರದು. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ ನಾಗರಿಕರ ಮೊದಲ ಗುರಾಣಿಯಾಗಬೇಕು.

​ಶಂಕಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವರದಿ:
ಯಾವುದೇ ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈಬರ್ ಕ್ರೈಮ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟಲ್ (cybercrime.gov.in) ಅಥವಾ ೧೯೩೦ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಜಾಗರೂಕತೆ ಇರಬೇಕು.

ಉಪಸಂಹಾರ :
ಜಾಗತಿಕ ಸೈಬರ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್ ಎನ್ನುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆದರಿಕೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತವ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯ ಮಾತ್ರ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೈಬರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೂಡ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯೇ ಆಗಿದೆ.
​ಭಾರತವು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೂಪರ್ ಪವರ್’ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ತಂತ್ರಾಂಶದ ವಿಷಯವಾಗಿರದೆ, ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ದೃಢವಾದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ, ಈ ಮೂರೂ ಶಕ್ತಿಗಳು ತ್ರಿಶೂಲದಂತೆ ಒಂದಾದಾಗ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಸೈಬರ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್ ಅನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯ.

Share This Article